این وبینار با همکاری پژوهش سرای دانش آموزی فرهیختگان ایلام و پژوهش سرای جابربن حیان ناحیه یک تبریز و انجمن معلمان فیزیک استان ایلام برگزار شد که ویدئو آن در آپارات بارگذاری شده است.
فیلم آموزشی فیزیک دهم- فصل اول مبحث چگالی – تست شماره ۲
چگالی، که در فصل اول فیزیک پایه دهم بررسی میشود، یکی از مفاهیم اساسی در علم فیزیک است که به نسبت جرم یک جسم به حجم آن اشاره دارد و با فرمول ρ = m/V تعریف میشود، که در آن ρ چگالی، m جرم و V حجم است. این کمیت، که معمولاً بر حسب کیلوگرم بر متر مکعب بیان میشود، نشان‌دهنده میزان فشردگی ماده در یک جسم است. چگالی به ما کمک می‌کند تا ویژگی‌های مواد مختلف را مقایسه کنیم و در موضوعاتی مانند شناوری، رفتار مواد در سیالات و کاربردهای مهندسی نقش مهمی ایفا می‌کند.
در زیر حل یک مساله را با هم مرور خواهیم کرد.
خسوف ۱۶ شهریور ۱۴۰۴
پس از ۷ سال انتظار در ۱۶ ام شهریور سال ۱۴۰۴ ، خسوف کلی در سراسر ایران قابل رویت بود. این پدیده از ساعت ۱۸:۵۸ شروع و در ساعت ۰۰:۲۵ بامداد روز ۱۷ ام شهریور خاتمه یافت. با توجه به کلی بودن این خسوف انتظار پدیده ماه خونین را نیز داشتیم که حتی با چشم غیر مسلح قابل رویت بود. پدیده ماه خونین به علت پدیده پراکندگی رایلی در جو زمین رخ میدهد که طیف های آبی و سبز نور خورشید در جو زمین پراکنده شده و طیف سرخ فام در پشت سایه زمین پراکنده میگردد، که تنها نوری است که از خورشید در هنگام خسوف کامل به ماه میرسد.
عکس زیر حاصل ثبت لحظه ای از گرفت کامل ماه در آن روز است.
در خصوص پدیده رایلی از اینجا میتوانید بیشتر بخوانید.
برای دیدن کامل عکس اینجا را کلیک کنید.
فیلم آموزشی فیزیک دهم- فصل اول مبحث چگالی – تست شماره ۱
چگالی، که در فصل اول فیزیک پایه دهم بررسی میشود، یکی از مفاهیم اساسی در علم فیزیک است که به نسبت جرم یک جسم به حجم آن اشاره دارد و با فرمول ρ = m/V تعریف میشود، که در آن ρ چگالی، m جرم و V حجم است. این کمیت، که معمولاً بر حسب کیلوگرم بر متر مکعب بیان میشود، نشان‌دهنده میزان فشردگی ماده در یک جسم است. چگالی به ما کمک می‌کند تا ویژگی‌های مواد مختلف را مقایسه کنیم و در موضوعاتی مانند شناوری، رفتار مواد در سیالات و کاربردهای مهندسی نقش مهمی ایفا می‌کند.
در زیر حل یک مساله را با هم مرور خواهیم کرد.
دانش آموزان ایران ستاره های درخشان نجوم جهان
تیم ملی المپیاد نجوم و اخترفیزیک ایران در رقابتی نفس‌گیر با حضور ۶۴ کشور جهان، برای دومین سال پیاپی عنوان طلایی‌ترین تیم جهان را کسب کرد. این موفقیت بزرگ با درخشش اعضای تیم و کسب بالاترین نشانهای افتخار، بار دیگر نام ایران را در صدر جدول جهانی نشاند.
اعضای تیم ملی در این دوره شامل علی نادری، حسین معصومی، هیربد فودازی، ارشیا میرشمسی کاخکی و حسین سلطانی بودند که هر یک با توان علمی برجسته خود نقش مهمی در این دستاورد داشتند.
درخشش دانش‌آموزان ایرانی در این رقابت‌ها نتیجه ماه‌ها تلاش شبانه‌روزی آنان، پشتیبانی خانواده‌ها، تلاش مستمر مربیان و حمایت نهادهای آموزشی کشور به ویژه باشگاه دانش‌پژوهان جوان و وزارت آموزش و پرورش بود.
این پیروزی افتخارآفرین، امیدی تازه برای آینده علمی کشور پدید آورده و الگویی الهام‌بخش برای نسل جدید دانش‌آموزان علاقمند به علوم پایه و فضای نجومی فراهم کرده است.
انفجار ستاره‌ای تی کرونا بوریالیس (T Coronae Borealis)
این رویداد نادر، یک نواختر (nova) است که در تابستان ۲۰۲۵ (احتمالاً تا سپتامبر) رخ میدهد. ستاره تی کرونا بوریالیس، در فاصله ۳۰۰۰ سال نوری در صورت فلکی تاج شمالی (Corona Borealis)، به دلیل انفجار در یک سیستم دوگانه (کوتوله سفید و غول قرمز) به‌طور موقت در آسمان شب بسیار درخشان میشود و با چشم غیرمسلح قابل مشاهده خواهد بود. این پدیده از نظر بصری خیره‌کننده است و به دلیل نادر بودن (تقریباً هر ۸۰ سال یک‌بار)، توجه زیادی در دنیای نجوم و طرفدارانش جلب کرده است.
قرار است یک منظومه ستاره‌ای در فاصله ۳۰۰۰ سال نوری از ما که به «ستاره شعله‌ور» معروف است، با چشم غیرمسلح قابل مشاهده شود و مانند یک «ستاره جدید» در آسمان بدرخشد.
ستاره T تاج شمالی که با نام T CrB یا «ستاره شعله‌ور» نیز شناخته میشود، آخرین بار در سال ۱۹۴۶ درخشان شد و ستاره‌شناسان در ابتدا پیش‌بینی کردند که تا سپتامبر ۲۰۲۴ دوباره درخشان خواهد شد.
تا اواسط سال ۲۰۲۵، ستاره T تاج شمالی، ستاره شعله‌ور، هنوز منفجر نشده است، اما وقتی این اتفاق بیفتد، درخشندگی ظاهری آن به طور موقت افزایش می‌یابد.(رفرنس مطلب)
ستاره شعله‌ور یک ستاره متغیر در تاج شمالی، صورت فلکی C شکل معکوس در شرق صورت فلکی گاوران است.
ستاره‌شناسان T تاج شمالی را برای این درخشش پیش‌بینی‌شده زیر نظر دارند.
نواختر T Coronae Borealis چگونه به نظر خواهد رسید؟
منظومه ستاره‌ای T Coronae Borealis معمولاً با درخشندگی قدر +۱۰ می‌درخشد.
“قدر” مقداری است که ستاره‌شناسان برای توصیف درخشندگی نسبی یک جسم آسمانی، آنطور که از زمین دیده میشود، در مقایسه با سایر اجرام استفاده می‌کنند.
در مقیاس قدر، هرچه عدد بزرگتر باشد، جسم کم‌نورتر است.
به عنوان مثال، شباهنگ، درخشان‌ترین ستاره در آسمان شب، دارای قدر -۱.۴۶ است. ماه کامل دارای قدر حدود -۱۳ است.
انتظار می‌رود ستاره تی تاج شمالی در طول رویداد نواختر به قدر +۲ جهش کند، که آن را از نظر روشنایی مشابه ستاره قطبی می‌کند.
این ستاره می‌تواند برای چند روز با چشم غیرمسلح و به طور بالقوه برای بیش از یک هفته از طریق دوربین دوچشمی قابل مشاهده باشد.
سپس دوباره کم‌نور میشود و می‌تواند برای ۸۰ سال دیگر غیرفعال بماند، که این امر این رویداد نجومی را به یک رویداد نجومی بالقوه تکرارنشدنی تبدیل می‌کند.
جدیدترین اخبار درباره نواختر T Coronae Borealis (T CrB) نشان میدهد که این رویداد نجومی همچنان مورد توجه ستاره‌شناسان و علاقه‌مندان به نجوم است، اما تا تاریخ امروز (۲۰ آگوست ۲۰۲۵) هنوز فوران مورد انتظار این نواختر رخ نداده است. بر اساس اطلاعات موجود از منابع معتبر مانند ناسا و دیگر سایت‌های نجومی، در زیر به‌روزترین وضعیت و اخبار مرتبط با T CrB ارائه میشود:
پیش‌بینی فوران: ناسا و ستاره‌شناسان پیش‌بینی کرده‌اند که T CrB بین مارس ۲۰۲۴ تا مارس ۲۰۲۵ (اسفند ۱۴۰۲ تا اسفند ۱۴۰۳) فوران کند. این نواختر که هر ۸۰ سال یک‌بار درخشش قابل توجهی پیدا می‌کند، آخرین بار در سال ۱۹۴۶ مشاهده شده بود. کاهش درخشندگی این ستاره در سال ۲۰۲۳ نشانهای از نزدیک شدن به فوران بود، اما هنوز انفجار رخ نداده است.
وضعیت رصد: این نواختر هنوز به اوج درخشندگی خود نرسیده و در حال حاضر با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیست. در زمان فوران، انتظار می‌رود درخشندگی آن به قدر +۲ (مشابه ستاره قطبی) برسد و برای چند روز تا یک هفته با چشم غیرمسلح و برای مدت طولانی‌تر با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ قابل رصد باشد.
اهمیت علمی: ناسا ابزارهای مختلفی مانند تلسکوپ فضایی پرتو گاما فرمی، تلسکوپ جیمز وب، رصدخانه سویفت و تصویرگر پرتو ایکس قطبی (IXPE) را برای مطالعه این نواختر آماده کرده است تا داده‌های جدیدی درباره ساختار و پویایی انفجارهای ستاره‌ای جمع‌آوری کند.
اخبار در سایت‌های معتبر:
- ناسا: وب‌سایت ناسا در بیانیه‌های قبلی (مانند ژوئن ۲۰۲۴) اعلام کرده که این رویداد نادر بین ژوئن تا سپتامبر ۲۰۲۴ (خرداد تا شهریور ۱۴۰۳) محتمل است، اما به‌روزرسانی جدیدی در مورد وقوع فوران تا اوت ۲۰۲۵ منتشر نشده است. ناسا همچنین تأکید کرده که این رویداد فرصتی منحصربه‌فرد برای مطالعه نواخترهای تکراری است که هر ۸۰ سال یک‌بار رخ می‌دهند. (آخرین مطلب ناسا در این خصوص)
بی بی سی فارسی: در مارس ۲۰۲۴، بی‌بی‌سی گزارش داد که T CrB در آستانه فوران است و انتظار می‌رود پیش از سپتامبر ۲۰۲۴ (شهریور ۱۴۰۳) رخ دهد. این گزارش به نقل از ویلیام کوک از ناسا اشاره کرد که این نواختر به دلیل چرخه قابل پیش‌بینی‌اش، یکی از ۱۰ نواختر تکراری شناخته‌شده است.(لینک خبر)
چرا هنوز فوران رخ نداده است؟
- پیش‌بینی دقیق زمان فوران نواخترها دشوار است. اگرچه کاهش درخشندگی T CrB در سال ۲۰۲۳ نشانهای از نزدیک شدن به فوران بود، اما ممکن است این رویداد تا اوایل ۲۰۲۵ به تأخیر بیفتد.
- ستاره‌شناسان همچنان در حال رصد این سیستم دوتایی (کوتوله سفید و غول سرخ) هستند تا نشانه‌های دقیق‌تر فوران را شناسایی کنند.
توصیه برای رصد:
- مکان رصد: T CrB در صورت فلکی تاج شمالی (Corona Borealis) قرار دارد که در آسمان شب شمالی قابل شناسایی است. برای یافتن آن، صورت فلکی ملاقه بزرگ را پیدا کنید، سپس امتداد دسته آن را تا ستاره ژوبین‌دار (Arcturus) دنبال کنید. تاج شمالی در غرب این ستاره با الگوی نعل‌اسبی قابل مشاهده است.
- ابزار پیشنهادی: در حال حاضر، برای رصد این ستاره به تلسکوپ یا دوربین دوچشمی نیاز است، اما در زمان فوران، با چشم غیرمسلح نیز قابل دیدن خواهد بود.
- به‌روزرسانی‌ها: برای اخبار لحظه‌ای، میتوانید وب‌سایت ناسا (nasa.gov)، حساب رسمی ناسا در X (@NASA) یا سایت‌های نجومی معتبر مانند Sky & Telescope را دنبال کنید.
همه چیز در خصوص بارش شهابی برساوشی ۱۴۰۴
بارش شهابی برساوشی چیست؟
بارش شهابی برساوشی که حاصل عبور زمین از ذرات به جا مانده از گذرهای پیشین دنباله‌دار ۱۰۹پی/ سوئیفت- تاتل (۱۰۹P/Swift-Tuttle) است.
بازه زمانی بارش شهابی برساوشی چه زمانی است؟
در بازه زمانی ۲۳ تیر تا ۱۰ شهریور ۱۴۰۴ در آسمان شب مشاهده پذیرند. از این رو در علاقه‌مندان در این بازه ۴۹ روزه شاهد تماشای گاه و بیگاه شهاب‌هایی در آسمان شب خواهند بود که بیشتر آنها گویی از سوی کانون این بارش شهابی در محدود بین دو صورت فلکی ذات‌الکرسی و برساوش(Perseus) در آسمان شب ظاهر میشود.
اوج بارش شهابی برساوشی در چه زمانی رخ میدهد؟
بارش شهابی برساوشی در شب‌های ۲۱ و ۲۲ مرداد ۱۴۰۴ (مطابق با ۱۲ و ۱۳ آگوست ۲۰۲۵) به اوج خواهد رسید.
چالش بارش برساوشی در سال ۱۴۰۴
نکته بسیار مهم این است که زمان اوج بارش شهابی برساوشی در سال ۱۴۰۴ مصادف با شب‌های ۱۹ و ۲۰ ماه قمری شده است. این شرایط سبب میشود که در اغلب نقاط ایران و جهان در شب‌های اوج این بارش شهابی، ماه حدود یک تا دو ساعت پس از تاریک شدن آسمان طلوع کند و با نور شدید تا صبح در آسمان حاضر باشد. این به معنی روشنی آسمان و از دست رفتن تاریکی مورد نیاز برای دیدن شهاب‌ها خواهد بود.
چالش مهم دیگر اینکه کانون بارش شهابی برساوشی، یعنی همان ناحیه‌ای که از دید ناظران زمینی به نظر میرسد شهاب‌ها از آن سو در آسمان ظاهر می‌شوند نیز در شب‌های اوج این بارش پس از طلوع ماه از افق مشرق سر بر می‌آورد و این کانون در یکی دو ساعت آغازین شب که ماه هنوز طلوع نکرده، زیر افق است.
در جدول زیر زمان طلوع و غروب ماه در بازه اوج بارش شهابی برساوشی را در شهر تبریز مشاهده میکنید.
در تصویر زیر موقعیت ماه و صورت فلکی برساوشی را در تاریخ بامداد ۱۳ آگوست(۲۲ مرداد) در شهر تبریز را مشاهده میکنید که صورت فلکی تقریبا در افق دیده میشود.
در تصویر زیر نیز همان شب و همان موقعیت در لحضات نزدیک به طلوع آفتاب را مشاهده میکنید که موقعیت ماه و صورت فلکی برساوشی را در وسط آسمان نشان میدهد. با توجه به آغاز طلوع آفتاب و وجود ماه در آسمان مشخص است که مشاهده بارش شهابی کار آسانی نخواهد بود.
چنانچه برای امسال برنامه رصد بارش شهابی برساوشی را داشتید حتما چالش های گفته شده در خصوص امسال را در نظر داشته باشید و سپس اقدام نمایید.
پ.ن:
تصاویر از سایت https://stellarium-web.org استخراج شده اند.
سیستم سمتی-ارتفاعی
مختصات سمت و ارتفاع یکی از دستگاه های مختصات است که برای مشخص کردن مکان اجرام سماوی به کار می رود.
این مختصات وابسته به مکان و زمان ناظر است و با تغییر مکان و زمان ، تغییر می کند .
برای درک صحیح این مختصات لازم است دو مولفه آن یعنی سمت و ارتفاع را معرفی کنیم.
سمت
زاویه بین پای عمود نقطه شمال سماوی (در نزدیکی ستاره قطبی) با پای عمود جرم مورد نظر در جهت حرکت عقربه های ساعت برحسب درجه : دقیقه : ثانیه (قوسی).
مقدار آن بین صفر تا ۳۶۰ درجه متغییر است. سمت نقطه ای که در شرق باشد۹۰ درجه :سمت نقطه ای که در جنوب باشد ۱۸۰ درجه و سمت نقطه ای که در غرب باشد ۲۷۰ درجه است. سمت خود نقطه شمال سماوی نیز صفر است.
یکی از راه های بیان مختصات اجرام سماوی ٬استفاده از مولفه های سمت وارتفاع می باشد. بنابراین با داشتن سمت وارتفاع دقیق هر جرم می‌توان آنرا موقعیت یابی و مشاهده نمود. این سیستم مختصات٬ مختصات سمت ارتفاعی نامیده می شود. سمت اجرام متغییر است یعنی با گذشت زمان مقدار آن تغییر می کند.
ارتفاع
زاویه بین جرم مورد نظر با افق ناظر بر حسب درجه:دقیقه :ثانیه (قوسی).این زاویه بین صفر تا نود درجه متغییر است.ارتفاع جرمی که در افق باشد صفر وارتفاع جرمی که در بالاترین نقطه بالای سر یا سمت الراس ( سرسو) هم ۹۰ درجه است.
ستاره قطبی به این دلیل که در امتداد محور شمالی زمین است همواره در محل خود ثابت است و سمت و ارتفاع آن تغییر نمی کند.
ارتفاع ستاره قطبی در هر منطقه، برابر با عرض جغرافیایی آن منطقه می باشد.
نوفن‌فست ، جشنواره‌ی نوآوری و فناوری دانش آموزی
جشنواره نوآوری و فناوری دانش‌آموزی نوفن محلی برای معرفی دستاوردهای نوآورانه و فناوری‌های جدید دانش‌آموزان است. این رویداد با هدف تشویق خلاقیت و پرورش استعدادهای دانش‌آموزان برگزار میشود.
دانش آموزان عزیزی که علاقمند به نجوم و اخترفیزیک هستند میتوانند برای آشنایی با تلسکوپ و مقدمات نجوم در این جشنواره شرکت کنند، بنده در بخش نجوم در کنار شما خواهم بود.
آغاز ثبت‌نام مرحله اول المپیادهای علمی سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴
به نقل از ایسنا : دستورالعمل اجرایی المپیادهای علمی کشوری سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ به ادارات کل استان‌های سراسر کشور ابلاغ شد.
به گزارش ایسنا و به نقل از مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، مطابق این‌دستورالعمل زمان ثبت‌نام دانش‌پژوهان از روز چهارشنبه ۷ آذرماه تا ۱۴ آذرماه از طریق پنجره خدمات الکترونیک آموزش و پرورش به نشانی my.medu.ir امکان‌پذیر خواهد بود.
همان‌گونه که پیش‌تر توسط رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان، دکتر سید رضا حسینی، اعلام شده بود المپیاد هوش مصنوعی برای اولین بار به جمع المپیادهای علمی کشور اضافه شد.
لازم به ذکر است که زمان برگزاری آزمون‌های مرحله اول المپیادهای علمی از ۷ بهمن‌ماه الی ۱۴ بهمن ماه خواهد بود.